Emeklilik sisteminde GETAD tartışması: Hak mı, sosyal yardım mı?

Emekli aylıkları sosyal yardıma mı dönüşüyor?

BirGün gazetesinin aktardığına göre, emeklilik sisteminde sosyal güvenlik haklarını değiştirebilecek yeni bir düzenleme gündemde bulunuyor. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) olarak adlandırılan ve henüz hayata geçmemiş olan bu düzenleme kapsamında, emekli aylıklarının bir sosyal hak olmaktan çıkarılıp sosyal yardım sistemine dönüştürülmesi riski tartışılıyor.

Prof. Dr. Aziz Çelik'in değerlendirmelerine göre, iktidarın sosyal güvenlik sistemini bir tür sosyal yardım mekanizmasına dönüştürmeyi hedeflediği iddia ediliyor. Bu kapsamda emeklilerin yaşı, prim gün sayısı, çalışıp çalışmadıkları, ev veya araç sahibi olup olmadıkları gibi kriterlerin en düşük aylık miktarını belirleyebileceği öne sürülüyor. Çelik, bu durumun emeklilik hakkını ortadan kaldırarak kişileri sosyal yardıma bağımlı hale getirebileceği uyarısında bulunuyor.

Söz konusu düzenleme ile emekli aylıklarının, kişinin beyan ettiği gelire ve yaşam koşullarına bağlı olarak verilecek bir destek niteliği kazanabileceği belirtiliyor. Bu durumun, Türkiye'nin 1940'lardan bu yana uyguladığı sosyal güvenlik sisteminde ciddi bir geriye gidiş anlamına gelebileceği ifade ediliyor.

Beklenen zam oranları açlık sınırının altında kalıyor

Emeklilerin Ocak ayında alacağı zam oranlarına ilişkin tahminler, mevcut ekonomik verilerle karşılaştırıldığında yaşam standartları açısından kritik bir tablo çiziyor. BirGün'ün haberine göre, emeklilerin Ocak ayında yaklaşık yüzde 10 oranında bir zam alması beklenirken, bu artışa ek olarak 10 ila 20 puan arasında bir refah payı verilmesi seçeneği de gündemde yer alıyor.

En düşük emekli aylığı olan 23 bin 552 lira üzerinden yapılan hesaplamalara göre, yüzde 10'luk bir enflasyon zammı aylığı 25 bin 907 lira seviyesine taşıyabiliyor. Eğer bu artışa 10 puanlık bir refah payı eklenirse aylık 28 bin 262 lira, 15 puanlık bir refah payı eklenirse ise 29 bin 440 lira düzeyine ulaşabiliyor. Ancak bu rakamlar, açlık sınırının oldukça gerisinde kalıyor.

Türk-İş verilerine göre Ekim ayında açlık sınırı 39 bin 853 lira, yoksulluk sınırı ise 126 bin 821 lira olarak hesaplanmış durumda. Haberde, sunulan zam oranlarının dahi emekliyi açlık ve yoksulluk sınırının üzerine çıkararak insanca yaşayabileceği bir düzeye taşımadığı vurgulanıyor.

Kademeli artış ve çalışma düzeni iddiaları

Emeklilik sistemine yönelik diğer iddialar arasında, 'kademeli aylık artışı' uygulaması da yer alıyor. Bu düzenleme ile 65 yaşın altındaki emeklilerin daha düşük oranlarda zam alacağı ve bunun bir şekilde 'ölene kadar çalışma' düzeni yaratmak amacıyla planlandığı öne sürülüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 'Yıl sonuna kadar iyileştirme yapacağız' şeklindeki açıklaması dışında, henüz resmî bir taslak veya karar metni bulunmuyor. İktidarın medya aracılığıyla bu konularda nabız yokladığı ve halkla ilişkiler çalışması yürüttüğü iddia ediliyor.