Emekli maaşlarında artış tartışmaları: Sosyal yardım modeline geçiş riski gündemde

Bütçe teklifindeki artışın kapsamı ve sınırları

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 26 Ekim'deki Kabine toplantısı sonrası yaptığı açıklamaya göre, 2027 bütçesinde emeklilerin durumunu iyileştirecek mali imkanlar oluşturuldu ve yıl sonuna kadar yasal düzenleme yapılması hedefleniyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise bütçenin emeklilere enflasyon artışının üzerinde bir imkan sağlayacak şekilde hazırlandığını belirtti. Ancak BirGün'un aktardığı bilgilere göre, bu iyileştirmeler köklü bir çözümden ziyade sınırlı bir düzenleme niteliği taşıyor.

2027 bütçe teklifinde sosyal güvenlik programı ödeneği 1 trilyon 872 milyar liradan 2 trilyon 887 milyar liraya çıkarılıyor. Bu yaklaşık yüzde 54'lük bir artışa tekabül ediyor. Fakat haberde, bu ödeneğin sadece emekli aylığı artışına ayrılmadığı; bayram ikramiyeleri, sağlık ödemeleri ve Ocak-Temmuz enflasyon artışlarının da bu kalemden karşılanacağı vurgulanıyor. Bu durum, bütçedeki artışın tamamının emekli refahına yansımayabileceği şeklinde yorumlanıyor.

Maaş artışında yaş ve gelir kriteri iddiaları

Hükümete yakın kaynakların aktardığı iddialara göre, emekli maaşlarındaki iyileştirme sürecinde yeni kriterlerin kullanılması gündemde. BirGün'un haberinde yer alan bilgilere göre, 65 yaş üstündeki emeklilere daha fazla artış yapılması planlanırken; ev sahipliği, ek gelir durumu ve hane geliri gibi unsurların da artış miktarını belirlemesi konuşuluyor. Ayrıca Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi üzerinden bölge, yaş ve prim gününe dayalı bir düzenleme hazırlığının da söz konusu olduğu belirtiliyor.

Bu durum, emekli aylıklarının niteliğinin değişmesi riskini beraberinde getiriyor. Emekli aylığı, yıllarca çalışmanın ve prim ödemenin karşılığı olan bir hak iken; yaş, ev sahipliği veya gelir testi gibi kriterlere bağlı bir sistem, emekli aylığını sosyal yardım mantığına yaklaştırabilir. Sosyal yardımların idarenin takdirine ve muhtaçlık testine bağlı olması, bu ödemelerin gelecekte kesilme ihtimalini de gündeme getiriyor.

Sistem değişikliğinin yaratabileceği ayrışmalar

Haberde, emekli aylıklarının yetersizliğinin yaş ve yoksulluk ölçütlü yardımlarla giderilmeye çalışılmasının, sosyal güvenlik sistemini hak temelli yapısından uzaklaştırabileceği ifade ediliyor. Bu yaklaşımın, emekliler arasında yeni ayrımlar yaratabileceği uyarısı yapılıyor. Örneğin; 64 yaş ile 65 yaş arasındaki farkın veya kiracı ile ev sahibi olmanın maaşlar üzerinde belirleyici olması, emekliler arasında sosyal bir ayrışmaya yol açabilir.

Türkiye'de 65 yaş üstü yoksul vatandaşlara 1976'dan beri 2022 sayılı Kanun ile aylık bağlandığı ve bu tutarın 6 bin 911 lira olduğu belirtiliyor. IMF verilerine göre Türkiye'nin sosyal yardım harcamalarının GSYH'ye oranı yüzde 1,4 iken, OECD ortalaması yüzde 5,6 seviyesinde bulunuyor. Haberde, yoksullukla mücadele etmenin emekli aylıklarını sosyal yardımla yamamakla karıştırılmaması gerektiği üzerinde duruluyor.